صفحه شخصی مهدی غلامعلی

لحظاتی در ساحل دریای بی کران دانش حدیث....

نشست قرآنی آلمان



مجموع: ۲۱

بازدید: ۷۹۴۰

خبر

نشست قرآنی آلمان

ارسال شده در: 01 دی 1393 - 22:21 توسط مهدی غلامعلی

جدید ترین پژوهش مستشرقان در تاریخگذاری قرآن

گزارشی از آکادمی علوم براندنبورگ آلمان

 

شهر پُتسدام (در حومه برلین)

صبح روز دوشنبه سوم آذر نود و سه اساتید دانشگاه قرآن و حدیث ایران با مسئولان و پژوهشگران پروژه کرونیکا در محل آکادمی علوم براندنبورگ  دیدار کردند و در دو جلسه علمی با روند کار پژوهشی این پروژه آشنا شدند.

گفتنی است پروژه کرونیکا در چهار بخش به بررسی تاریخی قرآن می پردازد:

بخش نخست» بررسی تاریخی نسخه ها

بخش دوم» بررسی تاریخی متن به سبک شفاهی (توجه به اختلاف قرائات)

بخش سوم» بررسی متون پیرامونی قرآن. گردآوری متون ادبی پیش از قرآن در منطقه حجاز به منظور تایید یا رد نظریه تاثیر پذیری قرآن.

بخش چهارم» شرح واژگانی قرآن وتفسیر ساختاری. تحلیل ادبی قرآن برای یک خواننده امروزی غیر مسلمان.

پیش از این خانم آنجیلیکا نویورت ریاست پروژه را عهده دار بود که در حال حاضر به جهت بازنشستگی تنها بخش چهارم را عهده دار است.

در جلساتی که اساتید دانشگاه در آن حضور داشتند، ابتدا با پرفسور توبی آس یوخام پژوهشگر بخش اول پروژه کرونیکا وسپس با جناب آقای میشل (میشائیل) مارکس  ریاست فعلی پروژه در فضایی صمیمی، ساده و به دور از تشریفات ایرانی گفتیگوهای خوبی انجام شد که بخشی از آنها در زیر می آید.

حجت الاسلام مهدی غلامعلی ـ قرآن آلمان

کربن نگاری شیوه ای جدید در عرصه تاریخگذاری قرآن

پرفسور توبی آس یوخام در جلسه نخست به شیوه بررسی تاریخی نسخه­ها پرداخت.وی گفت در این شیوه به جنبه الهیاتی قرآن کاری نداریم. بیشتر این شیوه به فعالیتهای باستان شناسان شبیه است. به عبارت دیگر بررسی نسخه های خطی قرآن به صورت علوم تجربی وبیشتر فیزیکی است. این کار برای اولین بار در عرصه قرآن در حال انجام است. به طور کلی در این شیوه قدمت یک نسخه قرآن به صورت دقیق و با درصد خطای بیست و پنج سال کشف می شود. به طور نمونه ما دو نسخه خیلی قدیمی از قرآن را برای بررسی در این شیوه آزمایشی انتخاب کردیم. یک نسخه مربوط به شهر صنعا بود که در همان سده اول هجری نگاشته شده است و نسخه دیگر مربوط به دانشگاه توبینگن آلمان است.

ما برای اینکه دریابیم که این پوستی که قرآن بر روی آن نگاشته شده است مربوط به چه تاریخی است با جدا کردن سه تکه هرکدام به ابعاد یک سانتی متر مربع  از سه برگه متفاوت، آن را به آزمایشگاهی در زوریخ می دهیم و آنها با شیوه کربن نگاری (رادیو کربن) و سوزاندن آن و انجام آزمایشهای متعدد در می­یابند که قدمت این پوست گوسفند به چه دورانی می رسد.

به عبارت دیگر آنها زمان قربانی شدن یک گوسفند را تشخیص می دهند. وبا توجه به اینکه در گذشته درنگارش بر روی پوست تازگی آن ضرورت داشته و در صورتی که از دباغی آن فاصله زمانی جدی انجام می شده می توان دریافت که نگارش برروی پوست در همان سالهایی رخ داده که پوست آن دباغی شده است.

ما دریافتیم که هر یک برگ پوستی که قرآن بر آن نگارش یافته معمولا از یک گوسفند بوده است بنابراین یک جلد قرآن بسیار هزینه بردار بوده و به پوستهای متعددی نیازمند بوده است. البته این بستگی به ابعاد صفحات قرآن دارد. نسخه صنعا 25*40 است وتقریبا هر یک صفحه اش از یک گوسفند است ولی در نسخه توبینگن حدود 20*10 است که هر سه صفحه از یک پوست گوسفند استفاده شده است.

حجت الاسلام مهدی غلامعلی ـ قرآن آلمان

آقای توبی آس یوخام  افزود: « به تازگی بخشی از کار ما رسانه ای شده است. وآن خبر این بود که یک نسخه قرآنی در کتابخانه دانشگاه توبینگن آلمان، با همین روش آزمایش شد وروشن شد که زمان تحریر آن به نخستین سال‌های پیدایش دین اسلام برمی‌گردد.

یعنی ما با روش‌های علوم طبیعی برآورد کردیم که این نسخه خطی که روی پوست نوشته شده متعلق به قرن هفتم میلادی است. برای این کار ما به سه نمونه از این قرآن را از صفحات مختلف انتخاب کردیم و به آزمایشگاه کربن شناسی در زوریخ تحویل دادیم. آنها پس از آزمایشهایی که هم بسیار پر هزینه و هم بسیار زمان بر است دریافتند که این کتاب نوشته در حدود سال ۶۳۲ میلادی است. به عبارت دیگر با ضریب احتمال بسیار بالا قرآن هفتاد و هفت صفحه ای توبینگن بین بیست تا چهل سال پس از محمد نگاشته شده است. این در حالی بود که تا کنون گمان می‌رفت که این قرآن در قرن هشتم یا نهم میلادی به رشته تحریر درآمده باشد.

خط این نسخه قرآن که در کتابخانه دانشگاه توبینگن موجود است توعی خط حجازی است که پیش از از خط کوفی بوده است که یکی از قدیمی‌ترین اشکال خطاطی برای عربی است وفاقد نقطه است».

آنچه این پروژه در بخش اول دنبال می­کند بازشناسی قدمت نسخه های خطی است. متاسفانه کتابخانه های جهان با ما همکاری نمی کنند والا ما حاضریم نسخه های کهن را بررسی کنیم هرچند هزینه بالایی دارد. به عنوان نمونه برای آزمایش هر نسخه باید چند تکه از آن را برید و برای همیشه آنها از بین می روند و از سوی دیگر هر یک سانت آن حدودا ششصد یورو هزینه دارد».

این پژوهشگر آلمانی افزود: «که این کار به خنثی کردن یک اندیشه کهن در جامعه مسیحی کمک جدی نمود. اگرچه محققان از وجود قرآن در عصر محمد آگاه بودند اما یک باور غلط در بین عموم مسیحیان از دیر باز وجود داشت که تصور می­شد قرآن در سده های هشتم یا نهم میلادی توسط مسلمانان تنظیم و به دروغ به محمد نسبت داده اند. با این شیوه عملکرد ما امروزه برای همه مسیحیان روشن شد که قرآن در عصر محمد وجود داشته است».

پرفسور توبی آس تصریح کرد که کار بررسی کربن شناسی در پروژه بزرگ کرونیکا تنها بخش کوچکی از کل پروژه است.

در جلسه دوم آقای میشل مارکس درباره آکادمی و کل پروژه با اسلایدهای پاور پوینت توضیحات خوبی را ارائه کرد.

وی گفت در کل آلمان 8 آکادمی وجود دارد که چهارتای آنها در ولایت براندنبورگ است که یکی از آنها همین آکادمی است. در این آکادمی نیز چند پروژه در حال تحقیق است که یکی از آنها پروژه کرونیکا است. این آکادمی ها از جهت مالی زیر نظر دولت هستند. تا کنون دولت برای این پروژه پنج هزار میلیون یورو هزینه کرده است.

 میشل مارکس، مدیر پروژه کرونیکا اضافه کرد: که کار ما فرا مذهبی است. همانطور که می بینید همکاران من از کشورهای مختلف و ادیان گوناگون هستند. البته متاسفانه دائما از ناحیه مسلمانان دچار سوء تفاهم می­شویم . آنان دائما بر این نظر تکیه دارند که نباید غیر مسلمان بر روی قرآن کار کند. البته یک مقدار هم ریشه در عملکرد مستشرقان سابق داشته که معمولا با اسلام خیلی فاصله داشته اند. اگرچه انصافا خیلی هم برای مسلمانان کار کرده اند. خوشبختانه جامعه جهانی و جامعه آلمان خیلی تغییر کرده و الان مسلمانان 5 درصد آلمان را تشکیل می­دهند.

آلمانها خصلتشان بیشتر نگاه تاریخی به همه چیز است. ما به دنبال سه سئوال هستیم: چه کسی؟ کجا و چه زمانی ؟(کی؟ کجا؟ کی؟)

پاسخ به این سه سئوال اصلا نگاه مذهبی نمی طلبد. ما قرآن را به عنوان یک متن مستقل نگاه می کنیم نه یک سند مذهبی. با بررسی قرآن و نگاه به منابع کهن پیش از اسلام ویا همزمان آن که به زبانهای عبری، سریانی، یونانی و... است در می­یابیم آنچه در قرآن آمده در مقایسه با ادبیات پیرامونی اش چیزهای جدیدی است که پیشتر نبوده است. البته نگاه ما کاوشگرانه است نه مومنانه.

وچون کاوشگر هستیم می توانیم راحت درباره قرآن سخن بگوییم. صریح بگویم: یک مسلمان واقعی که مومن است هیچگاه به تحقیق ما نیاز ندارد اما مسلمانان معمولی می تواند با خروجی کار ما به دینش بیشتر دل ببندد».

استاد طباطبایی ضمن تشکر از وی گفتند که حاصل پژوهش های شما برای ما مسلمانان نیز بسیار مفید خواهد بود وبه ما هم در پژوهشهایمان کمک می کند.

آقای مارکس در ادامه بیان داشت که من بسیار خوشحالم که می بینم شما دانشمندان ایرانی تا این اندازه مثبت نگر هستید. اگر راهی که مومنان واقعی طی می کنند را دنبال کنیم به همین نقاط مشترک در بین ادیان خواهیم رسید.

این محقق آلمانی سپس به تفصیل تاریخچه توجه مستشرقان به قرآن را در ضمن اسلایدهایی تبیین نمود. وی در پایان بخشی دیگر از پروژه کرونیکا را با توجه به اختلاف قرائات در آیه «قال انما رسول ربک لأهب لک غلاما زکیا» بیان نمود وبیان داشت که چگونه دهها نسخه خطی قرآن را برای این منظور می بینند و همچنین اسناد خطی پیرامونی شبه جزیره عربستان را که با خطهای میخی و عبری بوده را دنبال می کنند.(در سایت این آکادمی 15 نسخه خطی وبخشی از پروژه و اختلاف قرائات آمده است: www.corpuscoranicum.de) حتی برای تبیین همین آیه به آثار باستانی در یمن وکاخ های ابرهه و .. نیز توجه نموده اند. او تصاویری از این کاخها را نیز به ما نشان داد و ارتباط آیه را با آنها بیان کرد.

حجت الاسلام مهدی غلامعلی ـ قرآن آلمان

این جلسات در دفتر کار پروژه برگزارشد. گفتنی است که محیط کاری پژوهشگران بسیار نظیف و از سکوت ویژه ای برخوردار بود. در تمام این مدت پژوهشگران بدون آنکه با یکدیگر سخن بگویند و یا پاسخگوی تلفنی باشند به دقت و جدیت مشغول کار بودند. کتابخانه کوچکی هم در دفتر کار بود که بیشتر کتب ادبیاتی و گاه رجالی عامه را در بر داشت. در این جلسه آقایان دکتر اصفهانی ـ نماینده رایزن فرهنگی در آلمان ـ و دکتر آقایی یکی از محققان ایرانی پروژه زحمت ترجمه را می کشیدند. البته آقای مارکس  به زبانهای مختلف مسلط بود که بخشی از مطالب را به عربی فصیح وگاهی نیز فارسی بیان می داشت. از نکات جالب دیگر در این دیدار این بود که پذیرایی برخلاف شیوه ایرانیان بسیار مختصر با چای در لیوانهای گوناگون و تعدادی بیسکوییت انجام شد. آنها مانند دیگر مراکز علمی اروپا فاقد مستخدم و خدمتکار بودند . از این رو زحمت پذیرایی را نیز خود متواضعانه متحمل شدند. بی پیرایگی اطاق مدیر نیز خود جذاب بود. در اطاقی حدودا بیست متری که کتابخانه پروژه نیز همانجا بود. پایه هایی که دیتای ویدئو پراژکتور بر روی آن قرار داشت چند جعبه میوه بود که بر روی هم قرار گرفته بودند!

این جلسات که از ساعتهای اولیه صبح آغاز شده بود ظهر به پایان رسید. در پایان نیز حاضران سئوالات متعددی داشتند که محققان آلمانی و جناب آقای دکتر آقایی پاسخ می دادند.

نظرات

  1. یحیی 03 دی 1393 - 14:25

    خیلی جالب بود
    متشکرم

  2. احمد احمدی 04 دی 1393 - 10:05

    مطالب خیلی عالی بود و از انتقال تجربه خوبتان متشکرم

  3. مصطفی پورنجاتی 04 دی 1393 - 11:59

    جلسات پرمحتوایی برگزار شده است. با آرزوی توفیق بیشتر برای جنابعالی و همکاران ارجمندتان
    سپاس گزار از اطلاع رسانی

  4. مهدی غلامعلی 06 دی 1393 - 08:20

    خوانندگان فرهیخته
    جناب آقای دکتر یحی میرحسینی، دوست عزیز آقای دکتراحمدی و دوست دیرین جناب پورنجاتی از اظهار لطفتان سپاسگزارم.

  5. راد 06 دی 1393 - 08:35

    سلام
    سرپرست پروژه قرآنی "کورپس کورانیکوم" در گفتگو با مشرق: روی نسخه ای از قرآن کار می کنیم که مربوط به 40 سال پس از وفات پیامبر است این گروه تحقیقاتی می‌باید ظرف مدت 18 سال، بررسی‌های پژوهشی خود
    را روی تاریخ قرآن تکمیل کند. یکی از اهداف محققین پروژه این است که متون دینی و ادبی قبل و بعد از قرآن و متون ادبی اعراب را با متن قرآن مقایسه کنند و
    از این راه پی ببرند که آیا قرآن کتابی منحصر به فرد و معجزه‌ای الهی است؟ ww.mashreghnews.ir/fa/news

  6. مهدی غلامعلی 06 دی 1393 - 08:41

    با تشکر از دوست عزیزم جناب دکتر علی راد که اطلاعات بیشتری را در این زمینه یاد آوری کرده اند

  7. م ح مدنی 09 دی 1393 - 00:11

    با سلام خدمت اساتید بزرگوار. امیدوارم ان شاءالله تجربیات این سفر در ارتقای علمی پژوهشگران عرصۀ حدیث شیعه تأثیر شگرفی بگذارد.
    و بالعکس، حدیث پژوهان توانسته باشند بر محققان جهانی تأثیر مثبت بگذارند.

  8. مهدی غلامعلی 10 دی 1393 - 08:00

    جناب آقای مدنی
    از ابراز امیدواری شما متشکرم. این سفر سراسر تجربه بود. ما هم امیدواریم تاثیرات مثبتی را شاهدش باشیم.

  9. امید م 24 بهمن 1393 - 00:23

    بسیار عالی ممنون

  10. عليرضا جمالي 29 بهمن 1393 - 11:56

    بسمه تعالي
    با سلام و ادب
    مطلب بسيار مفيد و آموزنده اي بود واقعا استفاده کردم با قرآن محشور شويد ان شاء الله تعالي.

  11. محمد سلطانی 05 اسفند 1393 - 19:58

    با سلام
    بنده نیز از این مطلب بسیار استفاده نمودم. به مقاله نسخه های خطی قرآن دانشنامه قرآن شناسی اضافه نمودم. باتشکر

  12. سیدحمید موسوی 29 اسفند 1393 - 11:27

    به نام خدا
    با سلام و عرض ادب
    مطالبی رو که ارائه فرمودید بسیار جالب و زیبا بود و بسیار استفاده کردم.در کنار این همه زیبایی،به این نکته رسیدم که چقدر در میان مسلمانان و خصوصا کشور عزیز ما نسبت به این گونه طرز تفکر و نگاه به قرآن کوتاهی شده است.امیدوارم که روزی بیاید که این دقت نظر در تمامی علوم دینی و خاصه قرآن شریف اجرایی گردد.
    با قرآن محشور باشید ان شاء الله تعالی.

  13. ثقلین 26 تیر 1394 - 14:47

    سلام علیکم
    باتشکر از گزارشات ارزشمند دواستاد بزرگوار(برادران محترم آقایان غلامعلی) در صورت امکان از بخش پرسش و پاسخ فیمابین اساتید ایرانی حاضر در نشست ها و آلمانی نیز گزارش ارائه فرمایید و ضمنا حتی المقدور بین مشترکات و مفترقات کارهای پژوهشی مجموعه دانشگاه قرآن و حدیث ایران و سایر مجامع علمی فعال در امور قرآن و حدیث و یا حضور پژوهشگران و یا پژوهشهای شیعی در مجامع غیرایرانی به ویژه غیراسلامی نیز مقایسه ای به عمل آید . ان شاءالله تعالی التماس دعا 940426 = 30 رمضان المبارک جمعه ساعت 19:44

  14. مهدی غلامعلی 30 تیر 1394 - 16:19

    جناب ثقلین
    حقیقت این است که در طول سفر هفده روزه ما به اروپا 21 جلسه برگزار شد. اگرچه غالب آنها را ضبط کرده ام ولی ارائه گزارش مبسوط ویا حتی مختصر وقت گیر است و با اشتغالات فعلی بنده میسور نیست. امیدوارم بتوانم بعضی از مباحثات را بیاورم. بخشی از گفتگو ها با بزرگان کلیسای ارتدوکس یونان را در همین سایت با عنوان شبی در صومعه (بخش پر بحث ترین ها) آورده ام می توانید ملاحظه فرمایید

  15. مهدی محققی 01 مرداد 1394 - 06:29

    با سلام و تشکر از ارسال گزارش جلسه دایره المعارف قرانیکا. ارایه گزارشات مشاهدات علمی این سفر برای سایر پژوهشگران مفید فایده است.

  16. مهدی غلامعلی 01 مرداد 1394 - 11:13

    دوست ارجمند جناب آقای محققی
    سلام علیکم
    از اینکه با اشتغالات فراوانتان مسودات حقیر را مشاهده کردید سپاسگزارم

  17. مجتبی عالمی 21 خرداد 1396 - 11:13

    با سلام خدمت استاد عزیز
    بسیار عالی بود، فقط نکته ای نظر حقیر را جلب کرد و آن اینکه در متن از قول پروفسور یوخام آمده: "دریافتند که این کتاب نوشته در حدود سال ۶۳۲ میلادی است. به عبارت دیگر با ضریب احتمال بسیار بالا قرآن هفتاد و هفت صفحه ای توبینگن بین بیست تا چهل سال پس از محمد نگاشته شده است." با تبدیل تاریخ درمی‌یابیم هجرت پیامبر در حدود سال 622 میلادی بوده، لذا قرآن مذکور ده سال پس از هجرت و شاید در اواخر عمر شریف پیامبر و یا در سالهای اولیه رحلت پیامبر نوشته شده است نه بیست تا چهل سال بعد. مگر اینکه تاریخ اشتباه درج شده باشد.

    • مهدی غلامعلی 26 آبان 1396 - 12:08

      سلام عليكم. تاريخي كه آنها در يافته اند تاريخ حدودي ذبح گوسفندي است كه در روي پوست آن نگاشته مي شده است. مقدار زماني كه روي يك پوست قابل نگارش بوده است حدود 40 سال بعد است. بنابراين تعارضي پيش نمي آيد

یادداشت ها

کتاب ها

مقالات